เครือข่ายครูนักรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ เกิดขึ้นเมื่อปี 2548 โดยมูลนิธิรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ สนับสนุนโดยสำนักงานสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) รับสมัครครูที่สนใจเข้าร่วมอบรมพัฒนาศักยภาพให้เป็นครูนักรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ มีครูในเขตกรุงเทพ ฯ สนใจเข้าร่วม 12 โรงเรียน ถือเป็นเครือข่ายครูนักรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ รุ่น 1 ภายหลังการอบรม แต่ละแห่งได้รณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ที่โรงเรียนและประชุมพบปะกันในวันหยุดเพื่อคิดหาวิธีการต่าง ๆ ที่จะทำให้โรงเรียนปลอดบุหรี่
ใช้เวลาสะสมองค์ความรู้และประสบการณ์อยู่ 2 ปี จนกระทั่งปี 2550 เครือข่ายครู ฯ ร่วมกันจัดทำหนังสือหลักสูตรโรงเรียนปลอดบุหรี่ เพื่อให้ครูได้นำไปใช้สอนในโรงเรียน และส่งมอบให้ ดร.จรวยพร ธรณินทร์ ปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ขยายผลสู่โรงเรียนทุกแห่ง
ในขณะเดียวกันก็พบว่า การทำงานรณรงค์ต้องมีนักเรียนร่วมด้วยจึงจะประสบผลสำเร็จ เพราะนักเรียนเป็นคนกลุ่มใหญ่ในโรงเรียน ที่มีพลังทั้งทางกายและพลังความคิดที่จะช่วยคุณครูหาวิธีการที่แปลกใหม่ที่จะสื่อสารกับนักเรียนด้วยกัน กับผู้ปกครอง หรือชุมชนได้เป็นอย่างดี จึงได้ร่วมกันเขียนหนังสือที่ถอดบทเรียนจากประสบการณ์การทำงานของเครือข่ายครู ฯ ที่นักเรียนมีบทบาทเคียงข้างไปกับครู เพิ่มอีก 3 เล่ม ได้แก่ คู่มือพัฒนาศักยภาพนักเรียนแกนนำเพื่อการไม่สูบบุหรี่ คู่มือผลิตสื่อสร้างสรรค์รณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ และคู่มือครูช่วยนักเรียนให้เลิกสูบบุหรี่
ในด้านการแสวงหาครูร่วมอุดมการณ์ ปี 2550 ได้จัดอบรมครูในเขตกรุงเทพ ฯ และปริมณฑล เพิ่มอีก 2 รุ่น ทำให้มีโรงเรียนในเครือข่ายเพิ่มเป็นกว่า 50 โรงเรียน
ปลายปี 2551 เริ่มขยายเครือข่ายสู่ภูมิภาค นำร่องในเชียงใหม่ ขอนแก่น สงขลา และจันทบุรี มีโรงเรียนเป็นเครือข่ายเพิ่มอีก 120 แห่ง ซึ่งแต่ละแห่งดำเนินการในโรงเรียนตนเอง 1 ปี และนำผลงานมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ นำมาสู่การเขียนเป็นหนังสือถอดบทเรียนโรงเรียนปลอดบุหรี่ ในต้นปี 2553 ซึ่งเป็นกุญแจสำคัญในการทำงานเพื่อให้โรงเรียนเป็นเขตปลอดบุหรี่ตามกฎหมาย
ปี 2553 เครือข่ายครู ฯ ผลักดันให้เกิดคณะทำงานในพื้นที่จังหวัดนำร่อง เพื่อวางแผนและขับเคลื่อนงานในจังหวัดตนเอง โดยมีเป้าหมายเพื่อขยายเครือข่ายให้ครอบคลุมทุกโรงเรียนในจังหวัด และร่วมกับหน่วยงานด้านรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ของจังหวัด ดำเนินการอย่างจริงจังให้โรงเรียนและชุมชนโดยรอบปลอดบุหรี่
ตลอดการทำงานที่ผ่านมา เครือข่ายครู ฯ ได้จัดทำเว็บไซต์ www.smokefreeschool.net ขึ้น เพื่อเป็นหนึ่งช่องทางในการสื่อสารภายในเครือข่าย รวมทั้งประชาสัมพันธ์และเผยแพร่ผลงานสู่สาธารณะ
ปัจจุบัน มีครูจากโรงเรียนต่าง ๆ สนใจเข้าร่วมเป็นเครือข่ายกว่า 1,400 คน รับแนวทางและมาตรการจากการถอดบทเรียน ตลอดจนคู่มือและสื่อรณรงค์ที่เครือข่ายครู ฯ ผลิตขึ้น ไปใช้ในโรงเรียนตนเอง
จากการทำงานด้วยความสมัครใจ มุ่งมั่น ทุ่มเทและเสียสละเพื่อโรงเรียนปลอดบุหรี่ จึงทำให้เครือข่ายครูนักรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ ได้รับโล่รางวัล ควบคุมยาสูบแห่งชาติ ประเภทองค์กรดีเด่นด้านการควบคุมยาสูบ จากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ทำให้มีขวัญกำลังใจและพลังที่จะดำเนินงานให้โรงเรียนเป็นเขตปลอดบุหรี่ ขยายจากจังหวัด ไปสู่ภูมิภาค และทั่วประเทศต่อไป
แผนงานปี พ.ศ. 2553 – 2555
- ขยายผลการดำเนินมาตรการเพื่อโรงเรียนปลอดบุหรี่ ให้ครอบคลุมโรงเรียนมัธยมศึกษาทุกแห่งในเขตกรุงเทพมหานคร
- พัฒนาต้นแบบจังหวัดนำร่อง 4 จังหวัด ได้แก่ เชียงใหม่ ขอนแก่น สงขลา และชลบุรี โดยมีทีมคณะทำงานเป็นครูในพื้นที่ ขับเคลื่อนกิจกรรมตลอดทั้งปี
- พัฒนาศักยภาพแกนนำครูสู่การเป็นวิทยากรเพื่อโรงเรียนปลอดบุหรี่ จำนวน 5 รุ่น รุ่นละ 30 คน ครอบคลุมทั้ง 5 ภูมิภาคของประเทศ
- จัดทำรูปแบบการพัฒนาศักยภาพนักเรียนแกนนำในโรงเรียนนำร่อง 5 แห่ง เพื่อเป็นแนวทางให้โรงเรียนต่าง ๆ ทั่วประเทศ
- ผลักดันให้กระทรวงศึกษาธิการประกาศนโยบายที่สำคัญที่เอื้อต่อการดำเนินการให้โรงเรียนปลอดบุหรี่
- ขยายผลการดำเนินงานทุกกระบวนการสู่สังคมวงกว้าง เช่น พัฒนาเว็บไซต์เป็นช่องทางการสื่อสารกับสังคม จัดทำสื่อการสอนและสื่อรณรงค์จัดส่งให้โรงเรียนทั่วประเทศ การแถลงข่าวผ่านสื่อมวลชน เป็นต้น
